MURİS MUVAZAASI NEDİR? TAPU İPTAL DAVALARINDA BEDEL ORANSIZLIĞI YETERLİ Mİ?

MURİS MUVAZAASI NEDİR?

Muris muvazaası, miras hukukunda en sık karşılaşılan ve uygulamada ciddi uyuşmazlıklara yol açan dava türlerinden biridir. Her ne kadar Türk Medeni Kanunu’nda açık bir tanımı yer almasa da, muris muvazaası kavramı Yargıtay içtihatlarıyla şekillenmiş yerleşik bir hukuki kurumdur.

Muris muvazaası; mirasbırakanın (muris), mirasçılarını miras haklarından yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışlamak istediği bir malvarlığı değerini satış gibi göstermesi suretiyle üçüncü kişiye veya mirasçılardan birine devretmesi hâlinde söz konusu olur. Görünürdeki işlem satış, gerçekteki irade ise bağıştır.

Bu tür işlemler, özellikle saklı paylı mirasçıların haklarını zedelediğinden, mirasçılara tapu iptal ve tescil davası açma imkânı tanır.

MURİS MUVAZAASININ TESPİTİNDE HANGİ KRİTERLER DİKKATE ALINIR?

Yargıtay uygulamasına göre muris muvazaasının varlığı değerlendirilirken tek bir ölçüt yeterli değildir. Mahkemeler, olayın tüm özelliklerini birlikte değerlendirir. Bu kapsamda özellikle şu hususlar önemlidir:

• Murisin gerçek iradesi

• Murisin ekonomik ve sosyal durumu

• Devir tarihinde mal satmaya ihtiyacının bulunup bulunmadığı

• Taşınmazı devralan kişinin alım gücü

• Taraflar arasındaki akrabalık ve yakınlık ilişkisi

• Satış bedelinin gerçek değere göre durumu

• Tanık anlatımları ve diğer deliller

Bu unsurların bir bütün hâlinde değerlendirilmesi gerekir.

TAPU İPTAL DAVALARINDA BEDEL ORANSIZLIĞI TEK BAŞINA MUVAZAA SAYILIR MI?

Uygulamada en çok karşılaşılan iddialardan biri, taşınmazın çok düşük bedelle devredilmiş olmasıdır. Ancak Yargıtay’a göre, bedeller arasındaki oransızlık tek başına muris muvazaasını ispatlamaya yeterli değildir.

Bu husus, Yargıtay 1. Hukuk Dairesi’nin 2015/17553 E., 2018/13540 K. sayılı kararında açık ve net şekilde ortaya konulmuştur.

YARGITAY KARARININ ÖZETİ VE HUKUKİ DEĞERLENDİRME

Söz konusu karara konu olayda; mirasbırakan, ölümünden kısa bir süre önce, adına kayıtlı bir taşınmazdaki payını eşine satış yoluyla devretmiştir. Davacı mirasçılar, murisin mal satmaya ihtiyacının bulunmadığını, davalının da alım gücünün olmadığını ileri sürerek, işlemin mirastan mal kaçırma amaçlı ve muvazaalı olduğunu iddia etmiştir.

Yerel mahkeme, murisin bu işlemi yapmakta haklı ve makul bir sebebi bulunmadığı gerekçesiyle davayı kabul etmiş; ancak karar Yargıtay incelemesine taşınmıştır.

Yargıtay, yaptığı değerlendirmede şu tespitleri yapmıştır:

• Muvazaa iddiasını ileri süren taraf iddiasını ispatla yükümlüdür

• Davacılar tanık deliline dayanmamış, tanık da bildirmemiştir

• Davalı tanıkları ise işlemin muvazaalı olmadığını beyan etmiştir

• Sadece satış bedelinin düşük olması, tek başına muvazaanın kanıtı değildir

Bu nedenlerle Yargıtay, muris muvazaasının kanıtlanamadığı sonucuna varmış ve yerel mahkeme kararını bozmuştur.

SONUÇ: HER DÜŞÜK BEDEL MUVAZAA ANLAMINA GELMEZ

Muris muvazaası davalarında en kritik nokta, murisin gerçek iradesinin somut delillerle ortaya konulmasıdır. Satış bedelinin düşük olması, tek başına tapu iptal ve tescil kararı verilmesi için yeterli değildir.

Bu tür davalarda başarı; tanık anlatımları, olayın sosyo-ekonomik boyutu, murisin yaşam koşulları ve devir ilişkilerinin bütüncül değerlendirilmesine bağlıdır. Aksi hâlde, yalnızca bedel oransızlığına dayanılarak açılan davalar reddedilebilmektedir.

Miras hakkının korunması ve telafisi güç hak kayıplarının önlenmesi için muris muvazaası davalarının uzmanlıkla ve doğru delil stratejisiyle yürütülmesi büyük önem taşır.

Not: Murisin sağlığında paylaştırma yapması, kendisine bakan kişiye taşınmaz devretmesi veya şirket hisselerini tek mirasçıya bırakması gibi özel durumlarda muris muvazaasının varlığı her somut olayın koşullarına göre ayrıca değerlendirilmelidir.