SAHTE DİPLOMA İLE ÇALIŞAN İŞÇİYE ÖDENEN ÜCRETLER GERİ ALINABİLİR Mİ?

YARGITAY’DAN EMSAL KARAR: ÜCRET İADESİ MÜMKÜN DEĞİL

İşverenin işe alım sürecinde kandırılması, özellikle de sahte diploma ibraz edilmesi durumlarında, bu aldatmanın sonuçları hem ceza hem de iş hukuku açısından önemli sorular doğurur. Bu sorulardan biri de şudur:

“İşçinin sahte diploma ile çalıştığı ortaya çıkarsa, işveren o işçiye ödediği maaşları geri alabilir mi?”

Bu soruya ilişkin Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 07.02.2024 tarihli ve 2023/18964 E., 2024/1615 K. sayılı kararı, iş hukukunda önemli bir içtihat niteliğindedir.

DAVA KONUSU: SAHTE DİPLOMA İLE ÇALIŞAN İŞÇİDEN ÜCRET İADESİ TALEBİ

Dava dosyasına göre, davalı işçi 2013–2019 yılları arasında bir belediyeye bağlı şirketin personeli olarak kamyon şoförü pozisyonunda çalışmıştır. Daha sonra yapılan bir iç denetim sonucu, işçinin işe girerken sunduğu lise diplomasının sahte olduğu tespit edilmiştir.

İşveren, iş sözleşmesini feshetmiş; ancak bununla da kalmayarak, işçiye yıllar boyunca ödediği maaşları geri almak için dava açmıştır. Gerekçe olarak, işçinin hileli davranışla işe girmesi ve bu sebeple ödenen ücretlerin “haksız kazanç” niteliğinde olduğu ileri sürülmüştür.

İLK DERECE MAHKEMESİ: ÜCRET İADESİ MÜMKÜN DEĞİL

Mahkeme, işçinin sahte diploma sunduğunu ve bu belgenin gerçeğe aykırı olduğunu kabul etmekle birlikte, şu gerekçeyle davanın reddine karar vermiştir:

• İşyeri pozisyonu itibarıyla lise diploması zorunlu bir şart değildir,

• İşçi çalıştığı süre boyunca edimini tam olarak yerine getirmiştir,

• Sahte diplomaya rağmen işçinin fiili çalışması geçerli olup, karşılığında aldığı ücretlerin iadesi talep edilemez.

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ: SAHTE BELGE, ÜCRETİ GERİ ALMA GEREKTİRMEZ

İstinaf başvurusunda bulunan işveren, işçinin hileli davranışı nedeniyle sözleşmenin geçersiz olduğunu, dolayısıyla haksız kazanç söz konusu olduğunu ileri sürmüştür.

Ancak Bölge Adliye Mahkemesi, şu gerekçeyle istinaf başvurusunu reddetmiştir:

“Sahte belgenin ibrazı, iş sözleşmesinin feshine yol açabilir; ancak iş ilişkisinin varlığı süresince ifa edilen edimlerin iadesini gerektirmez. İşçi bu süre zarfında fiilen çalışmış ve iş görme edimini yerine getirmiştir. Bu nedenle ücretlerin iadesi mümkün değildir.”

YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ’NDEN ONAMA KARARI

Dosya temyiz edilerek Yargıtay’a taşınmıştır.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi de istinaf kararını oy birliğiyle onamış ve şu şekilde hüküm kurmuştur:

• İşçinin sahte diploma ile işe girmesi, işverene iş sözleşmesini feshetme hakkı verir,

• Ancak işçi, çalıştığı süre boyunca edimini ifa etmişse, bu hizmet karşılığında aldığı ücretler iade edilemez,

• Fiili çalışmanın varlığı, işvereni ücret ödeme borcundan kurtarmaz,

• Bu nedenle işverene ücret iadesi imkânı tanınamaz.

KARARIN HUKUKİ DAYANAĞI

Yargıtay kararında özellikle şu mevzuat hükümlerine atıf yapılmıştır:

• 4857 Sayılı İş Kanunu m.32 (ücretin tanımı ve ödeme yükümlülüğü),

• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu m.77 (ifa edilen işin karşılığında doğan haklar),

• 6100 Sayılı HMK m.371 (temyiz nedenleri ve bozma sebepleri).

SONUÇ: SAHTE DİPLOMA → FESİH SEBEBİDİR, AMA ÜCRET GERİ İSTENEMEZ

Bu karar, iş hukuku uygulamasında sık karşılaşılan sahte evrakla işe giriş durumlarına netlik kazandırmıştır.

Özetle:

• İşveren, sahte belge sunan işçinin sözleşmesini feshedebilir,

• Ancak işçi fiilen çalışmışsa, geriye dönük maaşlar iade alınamaz,

• Ücret, sadece “edim olmadan” ödenmişse geri istenebilir; çalışmanın varlığı bu durumu ortadan kaldırır.

Yargı içtihatları ışığında işverenlerin, işe alım süreçlerinde belge kontrollerini daha dikkatli yapması önem arz etmektedir. Ancak işçinin geçmiş çalışmaları fiili hizmete dayanıyorsa, geriye dönük ücret iadesi hukuken talep edilemez.