HAVA PARASI NEDİR? YASAL MIDIR?

1Ticari Kiralamalarda Hava Parasının Hukuki Statüsü

Hava parası, özellikle Türkiye’de büyük şehirlerde ve işlek ticari bölgelerde karşılaşılan bir kavramdır. Yeni bir kiracı, ticari açıdan avantajlı bir taşınmazı kullanabilmek için sadece mal sahibine kira ödemekle kalmaz, bazen önceki kiracıya da “hava parası” adı altında bir bedel öder. Bu bedel, iş yerinin lokasyonu, müşteri çevresi, bilinirliği, hazır düzeni ve ticari itibarı gibi maddi olmayan değerler karşılığında istenir.

Ancak hava parası hukuken her zaman meşru kabul edilmemiştir. Bu uygulama, geçmişte yasadışı olarak değerlendirilirken, günümüzde belirli şartlar altında hukuki güvenceye kavuşmuştur.

HAVA PARASI NE ANLAMA GELİR?

Hava parası; bir iş yerinin devri, kira hakkının devri veya yeni kiracının iş yeri açabilmesi için yapılan ekstra ödeme anlamına gelir. Bu bedel;

• Mevcut kiracının kira sözleşmesini devretmesi,

• Boşaltmak istemediği iş yerini tahliye etmesi,

• Hazır müşteri kitlesi olan bir lokasyonun devri gibi
  durumlarda istenir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, hava parasının genellikle taşınmazın sahibi yerine kiracıya ya da üçüncü kişilere ödenmesidir.

HAVA PARASI GEÇMİŞTE YASAK MIYDI?

Evet. Özellikle 6762 sayılı eski Türk Ticaret Kanunu ve 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde hava parası almak ahlaka ve hukuka aykırı sayılmış ve geçersiz kabul edilmiştir. Mahkemeler uzun yıllar boyunca, kira sözleşmelerine konulan “hava parası ödenecektir” gibi kayıtları batıl (geçersiz) sayarak hükümden düşürmüştür.

HAVA PARASI ARTIK YASAL MI?

Günümüzde yürürlükte olan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, hava parasına dair doğrudan bir düzenleme içermemektedir. Ancak, Yargıtay kararlarında ve doktrinde, kiracının işletme değeri veya müşteri çevresi yarattığı durumlarda, kira hakkını bir başkasına devretmesi ve karşılığında bedel alması, “haklı bir menfaat karşılığı” olarak kabul edilmeye başlanmıştır.

Yani, taraflar serbest iradeleriyle ve açık bir sözleşme ile hava parası konusunda anlaşmışlarsa, bu bedelin alınmasında hukuka aykırılık yoktur. Ancak söz konusu bedelin zorla alınması, tehdit veya baskı yoluyla istenmesi ya da mal sahibinin rızası dışında yapılması durumunda, söz konusu işlem geçersiz sayılabilir.

HAVA PARASI ALMAK VE VERMEK HANGİ HALLERDE GEÇERLİDİR?

1. Tarafların Serbest İradesiyle Yapılması Gerekir

Her iki tarafın da özgür iradesiyle anlaşma yapması şarttır. Aksi takdirde, rıza dışı alınan hava parası, iade edilebilir bir haksız kazanç sayılır.

2. Kira Hakkının Devri ile Birlikte Olmalıdır

Kiracı, sözleşme ile sahip olduğu kira hakkını bir başkasına devrederken, bu hakla birlikte işletme değerini de devrediyorsa hava parası talep edebilir.

3. Sözleşmeye Yazılması ve Açıkça Belirtilmesi Önerilir

Hava parasına ilişkin bedel ve ödeme şekli açıkça sözleşmede yer almalı, taraflar arasında uyuşmazlık yaşanmasının önüne geçilmelidir.

HAVA PARASI ALINAN DURUMLARDA MAL SAHİBİNİN ONAYI GEREKİR Mİ?

Eğer hava parası, mevcut kiracının kira sözleşmesini devretmesi şeklinde gerçekleşiyorsa, mal sahibinin onayı mutlaka gereklidir. Çünkü Türk Borçlar Kanunu’na göre kira sözleşmesinin devri için kiraya verenin rızası şarttır (TBK m.310).

Mal sahibinin onayı olmaksızın yapılan devirler, hukuken geçersiz sayılabilir ve söz konusu kira ilişkisi sona erdirilebilir.

YARGITAY HAVA PARASI HAKKINDA NE DİYOR?

Yargıtay, son yıllarda verdiği kararlarla hava parasının bazı durumlarda geçerli olduğunu ve iade edilmeyeceğini belirtmiştir. Özellikle kiracının emek ve yatırım yaparak iş yerini bir değer haline getirmesi ve bunu devretmesi halinde, hava parası almak hukuka uygun sayılmaktadır.

Ancak bu uygulamanın kötüye kullanılması halinde, örneğin zorla tahliye tehdidi altında hava parası alınması gibi durumlarda, mahkemeler bu ödemeleri geçersiz kabul etmektedir.

SONUÇ: HAVA PARASI ARTIK TAMAMEN YASAL MI?

Kısa cevap: Evet, ama her zaman değil.

Eğer hava parası tarafların açık iradeleriyle, ticari işletmenin gerçek değeri dikkate alınarak ve açık sözleşme ile düzenlenirse, hukuka uygun bir uygulama olarak kabul edilir. Ancak zorla, muvazaalı biçimde ya da hukuki dayanağı olmadan alınırsa, geçersiz sayılır ve iade edilir.