YARGITAY’IN EMSAL KARARI IŞIĞINDA FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNİN AYLIK ÜCRETE DAHİLİ

Fazla çalışma (fazla mesai), iş hukukunun en tartışmalı ve uygulamada en çok uyuşmazlığa konu olan alanlarından biridir. İş sözleşmelerinde sıklıkla rastlanan “fazla mesai ücrete dahildir” ibaresi ise, her zaman geçerli kabul edilmemektedir.

Bu yazımızda, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2023 tarihli emsal kararı doğrultusunda, fazla mesai ücretinin aylık ücrete dahil edilip edilemeyeceğini, bu uygulamanın hangi sınırlar içinde geçerli sayıldığını ve işçi ile işveren açısından doğuracağı sonuçları detaylı olarak ele alıyoruz.

FAZLA MESAİ NEDİR? HANGİ ŞARTLARDA OLUŞUR?

4857 sayılı İş Kanunu’na göre, haftalık 45 saati aşan çalışma süreleri “fazla çalışma” olarak kabul edilir. Fazla çalışma yapılabilmesi için:

• İşçinin yazılı onayı alınmalıdır.

• Bu onay her yıl yenilenmeli ve işçinin özlük dosyasında saklanmalıdır.

Fazla çalışma karşılığında işçiye yüzde 50 zamlı ücret ödenmeli ya da serbest zaman hakkı tanınmalıdır.

FAZLA MESAİ ÜCRETİNİN MAAŞA DAHİL EDİLMESİ MÜMKÜN MÜ?

Yargıtay uygulamasına göre, fazla çalışma ücretinin aylık maaşın içinde sayılabilmesi mümkündür. Ancak bunun belirli yasal ve yargısal şartlara uygun olarak düzenlenmesi gerekir.

1. Yazılı Sözleşme Şartı

İş sözleşmesinde fazla mesainin maaşa dahil olduğuna ilişkin açık bir hüküm yer almalıdır. Bu düzenleme, çalışmanın karşılığının ücrete dâhil edildiğini göstermekle birlikte, işçinin fazla çalışmayı kabul ettiği anlamına gelmez.

2. Asgari Ücretin Üzerinde Bir Ücret

Fazla mesainin maaşa dahil olduğu sözleşmelerde, işçinin temel ücretinin asgari ücretin önemli ölçüde üzerinde olması gerekir. Aksi takdirde bu tür kayıtlar geçersiz sayılır.

3. Yıllık 270 Saat Sınırı

İş Kanunu’na göre bir işçi yılda en fazla 270 saat fazla mesai yapabilir. Fazla çalışma ücreti maaşa dahil edilse bile:

• Bu sınır aşılamaz.

• Aşıldığı takdirde, fazla çalışılan süreler için ayrı ödeme yapılması zorunludur.

Yargıtay, 270 saatin 12 aya bölünerek aylık 22,5 saat, haftalık 5,2 saat olarak hesaplanabileceğini kabul etmektedir.

YARGITAY KARARINDA ÖNE ÇIKAN HUSUSLAR

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2023/283 Karar sayılı ilamında, fazla mesainin maaşa dahil olduğuna dair sözleşme hükmünün geçerliliği detaylı biçimde incelenmiştir.

1. Sözleşmede Fazla Mesai Ücreti Dahil Edilmişti

Somut olayda, iş sözleşmesinde fazla mesainin maaşa dahil olduğu açıkça yazılıydı. Yargıtay, bu hükmün sadece yıllık 270 saatlik yasal sınırla sınırlı olarak geçerli olacağını belirtti.

2. Ücret Seviyesi Yeterince Yüksekti

İşçinin aldığı ücretin, fazla çalışma karşılığını içerecek düzeyde yüksek olması, söz konusu sözleşme hükmünün dikkate alınmasını sağladı.

3. Fazla Mesainin Hesaplanması: 270 Saat Mahsubu

Yargıtay’a göre, işçinin fazla mesai yaptığı haftalarda, her hafta 5,2 saat fazla çalışmanın zaten maaşın içinde olduğu kabul edilmeli, bu tutar işçinin kanıtladığı fazla çalışmadan mahsup edilmelidir.

ELDEN ÖDENEN ÜCRETLERİN İSPATI

Kararda dikkat çeken bir diğer önemli nokta, işverenin işçiye elden ödeme yaptığı savunmasının, işçi tanık beyanları ile kabul görmesidir.

Bu kapsamda Yargıtay, banka dışında elden ödenen aylık 200 USD’nin de dikkate alınması gerektiğini, aksi takdirde eksik ödeme hesabı yapılmış olacağını ifade etmiştir.

YEMEK VE BARINMA YARDIMLARINDA MAKTU TUTAR ESAS

Kararda, bilirkişi raporunda yemek ve barınma yardımı için belirlenen 200 USD’nin emsal dosyalarda 150 USD olarak kabul edildiği, bu nedenle fazla kabul edilen tutarın düzeltilmesi gerektiği belirtilmiştir.

FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİNDEN FERAGAT MÜMKÜN MÜ?

Hayır. Yargıtay’a göre, iş sözleşmesinde fazla mesainin maaşa dahil edilmesi, işçinin fazla çalışmadan feragat ettiği anlamına gelmez.

• Fazla çalışmanın hiç ödenmeyeceği yönünde bir hüküm geçersizdir.

• Fazla mesai ücreti ödenecektir, ancak bu ücret maaşın içinde ise yıllık 270 saat sınırına kadar geçerlidir.

ÖZET: HANGİ DURUMLARDA GEÇERLİ, HANGİ DURUMLARDA GEÇERSİZDİR?

SONUÇ: HEM İŞÇİ HEM İŞVEREN AÇISINDAN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

İşverenler, fazla mesainin maaşa dahil edilmesini hukuka uygun biçimde düzenlemek zorundadır. Aksi halde:

• Geçersiz sözleşme hükümleri,

• Aşılmış fazla mesailer,

• Elden ödeme ispatlanamazsa ücret alacağı doğabilir.

İşçiler ise, maaşlarına fazla mesai ücretinin dahil edildiğini öne süren işverene karşı:

• Gerçekten fazla çalıştıklarını ispatladıkları takdirde,

• 270 saati aşan süreler için ayrıca ödeme talep edebilir.

HUKUKİ DESTEK ALIN

Fazla çalışma, işçilik alacakları arasında en karmaşık ve teknik alanlardan biridir. Uyuşmazlıkların önüne geçmek ve hak kaybı yaşamamak adına, iş sözleşmesi hazırlanırken veya fesih sonrası taleplerinizi şekillendirirken mutlaka uzman bir iş hukuku avukatından destek almanız tavsiye edilir.