Sosyal iletişim uygulamalarının günlük hayatın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesi, maalesef bu platformları suç işlemek için kullanan kişilerin de sayısını artırmıştır. Son dönemde özellikle WhatsApp üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık ve şantaj eylemlerinde ciddi bir artış gözlemlenmektedir. Yapay zeka teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte sahte kimlik kullanımı, taklit ses ve görüntü teknikleri ile mağdurları hedef alan yöntemler giderek daha karmaşık bir hal almış, bu durum hem bireyler hem de kurumlar açısından ciddi bir hukuki ve mali risk unsuru oluşturmuştur. Bu gelişmeler, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçlarının bilişim sistemleri üzerinden işlenmesine ilişkin mevzuat hükümlerinin yeniden gündeme gelmesine neden olmuştur.
Türk Ceza Kanunu açısından bakıldığında, dolandırıcılık suçunun temel düzenlemesi 5237 sayılı Kanun’un 157. maddesinde yer almaktadır. Bu maddeye göre, hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi cezalandırılmaktadır. Ancak fiilin bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenmesi halinde, Kanun’un 158. maddesinde düzenlenen nitelikli dolandırıcılık hükümleri devreye girmekte ve bu durum failin karşılaşacağı cezai yaptırımın önemli ölçüde ağırlaşmasına yol açmaktadır. WhatsApp gibi bir mesajlaşma platformu üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık fiilleri, niteliği itibarıyla bilişim sisteminin araç olarak kullanılması kapsamında değerlendirildiğinden, failler hakkında daha ağır cezaların uygulanması söz konusu olabilmektedir. Bunun yanında, mağdurun cinsel içerikli görüntü veya kayıtlarla tehdit edilerek para talep edilmesi durumunda, olay yalnızca dolandırıcılık suçu kapsamında değil, aynı zamanda Türk Ceza Kanunu’nun 106. maddesinde düzenlenen tehdit ve 107. maddesinde düzenlenen şantaj suçları bakımından da değerlendirilmekte, kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde ele geçirilmesi söz konusu olduğunda ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında ayrı bir sorumluluk gündeme gelebilmektedir.
Bu tür olayların hukuki niteliği değerlendirilirken, failin kullandığı yöntemin somut olarak incelenmesi büyük önem taşımaktadır. Örneğin kendisini kamu görevlisi, banka çalışanı veya yargı mensubu olarak tanıtan bir kişinin mağduru acil bir durumla karşı karşıya olduğuna ikna ederek para talep etmesi, hem dolandırıcılığın nitelikli hallerinden birini oluşturmakta hem de kamu görevlisi kimliğine bürünme unsuru nedeniyle resmi belgede sahtecilik veya kamu görevlisini taklit gibi ek suçlamaların da gündeme gelmesine neden olabilmektedir. Aynı şekilde, sahte yatırım grupları üzerinden gerçekleştirilen dolandırıcılık fiillerinde mağdur sayısının çokluğu ve zarar miktarının büyüklüğü, suçun örgütlü şekilde işlenip işlenmediğinin araştırılmasını gerektirebilmekte, bu durum Türk Ceza Kanunu’nun suç örgütüne ilişkin hükümleriyle birlikte değerlendirilmektedir.
Mağdur olan kişiler açısından atılması gereken ilk adım, delillerin sağlıklı bir şekilde muhafaza edilmesidir. Ceza yargılamasında ispat büyük önem taşıdığından, mesajlaşma kayıtlarının, ekran görüntülerinin, banka dekontlarının ve varsa çağrı kayıtlarının eksiksiz olarak saklanması, ilerleyen süreçte açılacak ceza soruşturmasının ve olası hukuk davalarının seyri açısından belirleyici olabilmektedir. Bu noktada mağdurun faille olan iletişimini derhal kesmesi ve ilgili hesabı engellemesi tavsiye edilmekle birlikte, bu adımın delil toplama süreci tamamlanmadan aceleyle atılmaması, mevcut kanıtların dijital ortamdan silinmeden önce güvence altına alınması büyük önem arz etmektedir.
Mali kayıpların telafisi bakımından bankacılık sisteminin sunduğu imkânlar da mağdurlar açısından kritik bir rol oynamaktadır. Kredi kartı üzerinden gerçekleştirilen ödemelerde harcama itirazı (chargeback) mekanizması belirli süreler dahilinde işletilebilirken, havale veya EFT yoluyla yapılan transferlerde bankanın derhal bilgilendirilmesi, paranın alıcı hesabına ulaşmadan önce durdurulması ihtimalini artırmaktadır. Paranın alıcı hesabına geçmiş olması halinde ise, yürütülen ceza soruşturması kapsamında ilgili hesaba tedbir konulması talep edilebilmekte, bu süreçte hem savcılık hem de bankalar nezdinde eş zamanlı ve hızlı hareket edilmesi mağdurun zararının azaltılması açısından belirleyici olmaktadır.
Ceza muhakemesi süreci açısından bakıldığında, mağdurların Cumhuriyet Başsavcılığı’na yazılı şikâyette bulunmaları veya e-Devlet üzerinden dilekçe ile suç duyurusunda bulunmaları mümkündür. Şikâyet dilekçesine eklenecek delillerin niteliği ve düzeni, soruşturmanın etkinliği açısından önem taşımaktadır. Bunun yanı sıra, ceza yargılaması devam ederken mağdurun uğradığı maddi zararın tazmini amacıyla ayrıca icra takibi başlatılması veya alacak davası açılması da mümkün olup, bu iki sürecin birbirinden bağımsız ancak birbirini destekleyici şekilde yürütülmesi, hak kaybının önüne geçilmesi bakımından önerilmektedir.
Bu tür suçların işlenme yöntemlerinin sürekli değişmesi, hem kolluk kuvvetlerinin hem de yargı mercilerinin bu alandaki teknik bilgi ve donanımını güncel tutmasını zorunlu kılmaktadır. Özellikle yapay zeka destekli sahte görüntü ve ses üretimi teknolojilerinin yaygınlaşması, mevcut mevzuat hükümlerinin bu yeni suç işleme biçimlerine ne ölçüde cevap verdiği sorusunu da beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda, ilerleyen dönemde bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen dolandırıcılık ve şantaj suçlarına ilişkin cezai yaptırımların artırılması, dijital delillerin toplanması ve değerlendirilmesine ilişkin usul hükümlerinin daha da netleştirilmesi ve platform sağlayıcıların bu tür kötüye kullanımları önlemeye yönelik yükümlülüklerinin genişletilmesi yönünde düzenleyici adımların atılması beklenmektedir.
CN Avukatlık Ofisi bu alandaki gelişmeleri yakından takip etmekte ve bilişim sistemleri üzerinden işlenen dolandırıcılık, şantaj ve kişisel verilerin hukuka aykırı kullanımına ilişkin uyuşmazlıklarda gerek ceza yargılaması gerekse hukuk davaları bakımından müvekkillerine kapsamlı hukuki destek sunmaktadır. Bu tür olaylarda erken aşamada doğru hukuki adımların atılması, hem delillerin sağlıklı şekilde toplanması hem de sürecin etkin biçimde yönetilmesi açısından belirleyici olmaktadır.
WhatsApp veya benzeri platformlar üzerinden dolandırıcılık ya da şantaja maruz kalan kişilerin, süreç başlamadan önce alanında uzman bir hukuk bürosundan destek alması, hem ceza yargılaması hem de maddi kayıpların tazmini süreçlerinin sağlıklı yürütülmesi açısından önem taşımaktadır. Konu hakkında detaylı bilgi almak ve hukuki destek talep etmek isteyen okuyucular, CN Avukatlık Ofisi ile iletişime geçebilirler.
İlk yorum yapan siz olun