Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sigortalı çalışırken ya da emekliliğe hak kazanmışken hayatını kaybeden kişilerin geride bıraktığı yakınlarına sağladığı en önemli güvencelerden biri, halk arasında dul ve yetim aylığı olarak bilinen ölüm aylığıdır. Bu ödeme, vefat eden sigortalının eşine, çocuklarına ve şartları taşıyan anne babasına düzenli olarak bağlanan, kişinin hayattayken elde ettiği sosyal güvenlik hakkının bir uzantısı niteliğindeki sürekli bir gelirdir. Temmuz 2026 döneminde açıklanan zam oranlarıyla birlikte hem SSK ve Bağkur kapsamındaki hem de memur emeklileri kapsamındaki ölüm aylığı tutarlarında önemli artışlar yaşanmış, taban ödemeler yeniden belirlenmiştir. Bu gelişme, milyonlarca dul ve yetim aylığı alıcısını doğrudan ilgilendirmekte, aynı zamanda aylığa henüz hak kazanmamış ancak yakın zamanda bir yakınını kaybetmiş vatandaşların da bu haktan nasıl yararlanabileceği sorusunu gündeme getirmektedir.
Ölüm aylığının hukuki temeli, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yer alır ve kanun bu hakkı miras hukukundan tamamen ayrı bir zeminde ele alır. Nitekim Yargıtay’ın istikrar kazanmış içtihatlarında da vurgulandığı üzere, dul ve yetim aylığı, hak sahibine doğrudan kanun tarafından tanınan bağımsız bir sosyal güvenlik alacağıdır ve vefat eden kişinin terekesinden veya mirasından talep edilmez, doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu’na yöneltilir. Bu ayrımın pratik sonucu oldukça önemlidir: mirası reddeden bir eş ya da çocuk dahi ölüm aylığı talebinde bulunabilir, çünkü bu aylık ölüme bağlı bir mirasi tasarruf değil, sigortalılık ilişkisinden doğan bağımsız bir haktır. Bu nedenle, miras reddi süreciyle uğraşan aileler açısından ölüm aylığı başvurusunun ayrı ve bağımsız bir işlem olduğunun bilinmesi büyük önem taşımaktadır.
Aylığın bağlanabilmesi için öncelikle vefat eden sigortalının belirli bir prim ödeme geçmişine sahip olması gerekmektedir ve bu şart sigortalının statüsüne göre farklılık gösterir. 4/1-a yani SSK kapsamında çalışanlar için, borçlanma süreleri hariç tutularak en az beş yıllık sigortalılık süresi içinde 900 gün prim ödenmiş olması ya da borçlanma süreleri dahil edilerek toplam 1800 gün prim bildirilmiş olması yeterli sayılmaktadır; bu iki seçenekten yalnızca birinin sağlanması aylık bağlanması için yeterlidir. Kendi nam ve hesabına çalışan, yani esnaf, çiftçi veya serbest meslek sahibi olarak Bağkur kapsamında sigortalı olanlar için ise aynı prim şartına ek olarak, genel sağlık sigortası primi dahil olmak üzere Kuruma karşı hiçbir prim borcunun bulunmaması aranır. Uygulamada sıkça karşılaşılan bir sorun da tam bu noktada ortaya çıkmaktadır: prim borcu bulunan Bağkur sigortalılarının hak sahiplerine aylık bağlanmamakta, ailelerin borcu kendi imkanlarıyla kapatarak geriye dönük başvuru yapması gerekmektedir. Memur statüsünde çalışanlar ya da Emekli Sandığı’na tabi olanlar için ise 5434 sayılı Kanun ile 5510 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri birlikte değerlendirilerek ayrı bir hizmet süresi hesabı yapılmaktadır.
Aylığın kimlere, hangi oranlarda paylaştırılacağı da kanunda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Dul eşe, çalışan ya da aylık bağlanmış çocuğu bulunan durumlarda yüzde 50, çalışmayan ve çocuksuz olması halinde ise yüzde 75 oranında pay verilir; eşin sonradan çalışmaya başlaması aylığı tamamen ortadan kaldırmaz, yalnızca oranını düşürür, aylığın tümüyle kesilmesi ise ancak yeniden resmi nikahla evlenme halinde söz konusu olur. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir husus, yalnızca resmi nikaha dayalı evliliklerin bu hakkı doğurduğu, dini nikahın tek başına yeterli olmadığıdır. Ayrıca yargı organları, sırf ölüm aylığını kaybetmemek amacıyla göstermelik biçimde boşanma yoluna gidilmesini kanuna karşı hile olarak değerlendirmekte ve bu şekilde elde edilen aylıkların geri alınmasına hükmedebilmektedir. Çocuklara bağlanan yetim aylığında ise erkek ve kız çocuklar arasında farklı ölçütler uygulanır; erkek çocuklar için öğrenim durumuna göre 18, 20 ya da 25 yaş sınırları geçerliyken, kız çocuklarında herhangi bir yaş veya öğrenim şartı aranmaksızın yalnızca evli olmama ve çalışmama koşulu yeterli görülmektedir. Malullük derecesi yüzde 60’ın üzerinde olan çocuklar için ise yaş, cinsiyet ya da medeni durum fark etmeksizin aylık bağlanabilmektedir.
Temmuz 2026 zammıyla birlikte ortaya çıkan tabloya bakıldığında, SSK ve Bağkur kapsamındaki ölüm aylığında yüzde 17,75, memur emeklileri kapsamında ise yüzde 13,52 oranında bir artış gerçekleşmiştir. Bu artış sonucunda hisse oranlarına göre belirlenen taban tutarlar da yükselmiş, yetim payı için belirlenen taban ile çalışmayan ve çocuksuz dul eş için belirlenen taban arasında önemli farklar oluşmuştur. Ancak burada vurgulanması gereken nokta, bu rakamların yalnızca bir taban güvencesi niteliği taşıdığı, gerçek ödeme tutarının vefat eden sigortalının kendi kök aylığına göre çok daha yüksek çıkabileceğidir. Dolayısıyla vatandaşların, sadece açıklanan taban tutarlara bakarak kendi durumları hakkında kesin bir kanıya varmaması, somut hesaplama için Kurum nezdinde sorgulama yapması önem taşımaktadır.
Bu düzenlemenin vatandaşlar açısından pratik sonuçları çok yönlüdür. Öncelikle, yakın zamanda bir yakınını kaybetmiş aileler için başvuru sürecinin hızlı işletilmesi büyük önem taşımaktadır, çünkü aylık kural olarak ölüm tarihini izleyen dönemden itibaren bağlanmakta, gecikmeli başvurularda biriken tutar toplu olarak ödenmekle birlikte güncelleme ve faiz kayıpları yaşanabilmektedir. e-Devlet üzerinden yapılan başvuru, noter onayı veya Kuruma bizzat gitme zorunluluğu olmaksızın kimlik doğrulaması yapılarak birkaç dakika içinde tamamlanabilmekte, bu da süreci önemli ölçüde kolaylaştırmaktadır. Diğer yandan, farklı sigortalılardan ayrı ayrı hak sahibi olan kişiler açısından da dikkat edilmesi gereken teknik bir husus bulunmaktadır: sigortalıların statüleri farklıysa her iki aylık da tam olarak alınabilirken, aynı statüden kazanılan aylıklarda yüksek olan tam, düşük olan ise yarım oranda ödenmektedir. Bu ayrım, özellikle hem anne hem babadan aylık alan çocuklar açısından hesaplama hatalarına yol açabilmekte ve uyuşmazlık konusu olabilmektedir.
Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlıklar arasında başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi, prim gün sayısının eksik hesaplanması, Bağkur prim borcu nedeniyle aylığın bağlanmaması, hisse oranlarının hatalı belirlenmesi ve önceden bağlanmış bir aylığın haksız yere kesilmesi yer almaktadır. Bu tür durumlarda izlenmesi gereken yol, öncelikle Kuruma yazılı itirazda bulunmak, sonuç alınamaması halinde ise iş mahkemesinde dava açmaktır. CN Avukatlık Ofisi bu alandaki gelişmeleri yakından takip etmekte ve sosyal güvenlik mevzuatındaki güncellemelerin, özellikle dul ve yetim aylığı başvuru ve itiraz süreçlerinin, hak sahiplerinin mağduriyet yaşamaması için doğru biçimde yürütülmesi konusunda müvekkillerine kapsamlı destek sunmaktadır.
Önümüzdeki dönemde, TÜİK verilerine bağlı olarak yılda iki kez yapılan bu güncellemelerin devam edeceği, taban tutarların enflasyon oranına paralel şekilde artmaya devam edeceği öngörülmektedir. Bununla birlikte, özellikle Bağkur sigortalılarının prim borcu şartı ve ana-babaya bağlanan aylıktaki gelir sınırı gibi katı kriterlerin, ileride yapılacak yasal düzenlemelerle yeniden gözden geçirilmesi ihtimali de mevzuat çevrelerinde tartışılan konular arasındadır. Ölüm aylığı hakkında tereddüt yaşayan veya başvuru ile itiraz süreçlerinde profesyonel destek almak isteyen okuyucularımız, haklarının en doğru şekilde korunması için CN Avukatlık Ofisi ile iletişime geçerek detaylı hukuki danışmanlık alabilirler.
İlk yorum yapan siz olun