2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (KTK)’nun 85. maddesi, motorlu araç işletenlerinin ve bu araçların bağlı olduğu teşebbüs sahiplerinin hukuki sorumluluklarını düzenlemektedir. Bu makalede, 85. madde çerçevesinde araç işletenlerin tehlike sorumluluğu ele alınarak, özellikle destekten yoksun kalma tazminatı konusundaki yargısal ve doktrinel yaklaşımlar üzerinde durulacaktır.
2. Karayolları Trafik Kanunu Madde 85 ve İşletenin Tehlike Sorumluluğu
KTK’nın 85. maddesi, bir motorlu aracın işletilmesi sonucunda üçüncü kişilerin uğradığı zararların karşılanmasından işletenin ve bu işletenin bağlı bulunduğu teşebbüs sahibinin müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğunu düzenler. Maddenin ilk fıkrasında, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında işletilmesi durumunda sorumluluğun teşebbüs sahibine de yaygınlaştırıldığı belirtilmiştir. Aynı maddenin son fıkrasında ise işletenin, sürücünün veya aracın kullanılmasına katılan diğer kişilerin kusurlarından kendi kusuru gibi sorumlu tutulacağı ifade edilmektedir.
Bu düzenleme, kusura dayalı sorumluluktan farklı olarak, bir tehlike sorumluluğu öngörmektedir. Öğretide de kabul edildiği üzere, teknik gelişmeler ve makinelerin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan zarar tehlikesini önlemek amacıyla kusura dayanmayan bir sorumluluk türü olan sebep sorumluluğu benimsenmiştir. Bu sorumluluk, motorlu araçların işletilmesi sırasında oluşabilecek tehlikeleri azaltmak ve zarar gören üçüncü şahısları koruma amacı taşımaktadır (Eren, 2001; Kılıçoğlu, 2010).
3. Sorumluluktan Kurtulma ve Azaltma Halleri
KTK’nın 86. maddesi, işletenin sorumluluktan kurtulma veya sorumluluğu azaltma koşullarını düzenler. İşletenin, kazanın mücbir sebepten kaynaklandığını ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurunu ispat etmesi halinde sorumluluktan kurtulabileceği belirtilmiştir. Bununla birlikte, zarar görenin kusurunun ispat edilmesi durumunda hâkimin tazminat miktarını indirme yetkisi de mevcuttur. Bu düzenlemeler, öğretide de kabul görmüştür (Ünan, 2007).
4. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası
KTK’nın 91. maddesiyle, işletenlerin mali sorumluluklarının sigorta ile karşılanması zorunlu tutulmuştur. Zorunlu mali sorumluluk sigortası, işletenin tehlike sorumluluğu kapsamında değerlendirilmekte ve sigortacı, işletenin sorumluluğunu üstlenmektedir. Kanunun 92/b maddesi ise, işletenin eşinin, usul ve füruunun, evlatlık ilişkisinde olduğu kişilerin ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararların sigorta kapsamı dışında olduğunu belirtir. Ancak, bu kişilerin cismani zararlarının sigorta kapsamında olduğu kabul edilmiştir (Çetingil & Kender, 2007).
5. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı
Destekten yoksun kalma tazminatı, 818 sayılı Borçlar Kanunu (BK)’nun 45/II. maddesinde düzenlenmiştir. Destekten yoksun kalma tazminatının konusu, destek kişinin ölümü nedeniyle yardımından yoksun kalanların bu zararın giderilmesini talep etmesidir. Destekten yoksun kalma tazminatı, ölen ile tazminat talep edenler arasında düzenli ve eylemli bir yardım ilişkisinin bulunmasını gerektirir. Yargıtay da bu tazminatın, sosyal karakterde ve muhtaç duruma düşmeyi önlemeye yönelik bir tazminat olduğunu vurgulamaktadır (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı, 1978; Yargıtay HGK, 2005).
Destekten yoksun kalma tazminatı, mirasçılara değil, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilere ait bir haktır. Dolayısıyla, destekten yoksun kalan kişiler, mirasçı olmasalar dahi bu tazminatı talep edebilirler. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bu hususu da desteklemiş ve ölenin kusurunun, destekten yoksun kalanların haklarına etkili olamayacağını kabul etmiştir (Yargıtay HGK, 2011).
6. Sonuç
2918 sayılı KTK, motorlu araç işletenlerinin tehlike sorumluluğu ilkesine dayanarak, üçüncü kişilerin zararlarının tazmini konusunda geniş kapsamlı bir düzenleme getirmektedir. Destekten yoksun kalma tazminatı da bu düzenlemenin önemli bir parçasını oluşturur. Bu tazminat, sadece mirasçılara değil, ölenin desteğinden yoksun kalan tüm kişilere yönelik olup, işletenin sorumluluğuna dayanmaktadır. Zorunlu mali sorumluluk sigortası da bu kapsamda değerlendirilerek, destekten yoksun kalma zararlarının karşılanmasını güvence altına almaktadır.
Kaynakça:
- Eren, F. (2001). Borçlar Hukuku. 9. Baskı.
- Kılıçoğlu, A. M. (2010). Borçlar Hukuku. 10. Baskı.
- Ünan, S. (2007). “Ergün A. Çetingil ve Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı”, s. 1180.
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 06.03.1978 tarih ve 1/3 sayılı karar.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 30.11.2005 gün ve 2005/4-648 E.-2005/691 K. sayılı ilam.
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 15.06.2011 gün ve 2011/17-142 E., 2011/411 K. sayılı ilam.