Evcil hayvanlar, birçok aile için sadece bir varlık değil; sevgi bağı kurulan, duygusal ve fiziksel bakım sorumluluğu üstlenilen birer aile bireyi konumundadır. Ancak Türk Hukuku’nda, boşanma davalarında evcil hayvanların paylaşımı hususunda açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bu durum, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve yargı uygulamaları arasında belirsizliklere ve çelişkilere yol açmaktadır.
TÜRK HUKUKUNDA EVCİL HAYVANIN STATÜSÜ: MAL MI, CANLI MI?
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, hayvanların eşya gibi değerlendirilmesini reddetmiş, onları korunması gereken canlı varlıklar olarak tanımlamıştır. 2021 yılında yapılan değişiklikle hayvanlara karşı işlenen eylemler kabahat olmaktan çıkarılıp suç olarak düzenlenmiş, ceza yaptırımları artırılmıştır. Ancak bu yaklaşım henüz özel hukuk alanında (örneğin boşanma, miras) karşılık bulmamıştır.
MEVZUATTAKİ BOŞLUK VE YARGI UYGULAMALARI
Boşanma sürecinde evcil hayvanlar, mevcut uygulamada TMK’nın eşya hükümleri kapsamında değerlendirilmektedir. Bu durum, hayvanların manevi değeri ve duygusal bağı göz ardı edilerek sadece mülkiyet perspektifiyle karar verilmesine neden olmaktadır. Her ne kadar Türkiye, Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi’ne taraf olsa da, iç hukukta bu yönde özel bir düzenleme bulunmamaktadır.
ANLAŞMALI BOŞANMALARDA EVCİL HAYVAN PAYLAŞIMI
Anlaşmalı boşanma davalarında, evcil hayvana ilişkin kararlar protokolle düzenlenebilir. Hayvanın kimde kalacağı, diğer tarafın görüş günleri, bakım masraflarına katkı gibi hususlar protokole yazılabilir. Bu noktada, hakimin protokolü onaylaması gerekir. Bazı mahkemeler hayvanı “can”, bazıları ise hâlâ “eşya” olarak değerlendirmektedir.
Örnek: İzmir 16. Aile Mahkemesi, köpeğin bir eşte kalmasına ve diğer eşin ayda iki hafta sonu köpeği görmesine, ayrıca 200 TL bakım nafakası ödenmesine dair anlaşmayı kabul etmiştir.
ÇEKİŞMELİ BOŞANMALARDA HUKUKİ DEĞERLENDİRME
Taraflar arasında anlaşma yoksa, mahkeme karar verirken aşağıdaki hususları değerlendirir:
-
İlk zilyet kim? (Hayvan pasaportu, mikroçip kaydı)
-
Kim daha çok bakım yapmış? (Veteriner masrafları, tanık anlatımları, fotoğraflar)
-
Hayvanın çıkarı neyi gerektiriyor?
-
Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi ve 5199 sayılı Kanun dikkate alınarak, hayvanın sağlığı, bakımı ve duygusal ihtiyaçları göz önünde bulundurulur.
Örnek: İstanbul 30. Asliye Hukuk Mahkemesi, iki kediyle ilgili olarak bilirkişi raporu aldırmış ve kedilerin mevcut yaşam düzeninin değiştirilmesinin hayvanlar için zararlı olacağı kanaatine varmıştır.
Bir başka örnekte, uzaklaştırma cezası verilen eşin, evde kalan 4 köpeği görme talebi mahkemece reddedilmiştir.
EVLİLİK DIŞI BİRLİKTELİKLERDE DURUM
Evli olmayan çiftler arasında evcil hayvan paylaşımı konusunda dava açılamaz. Ancak taraflar ihtiyari arabuluculuk yoluna başvurabilir. Arabuluculukta varılan mutabakat, Sulh Hukuk Mahkemesi’nden icra edilebilirlik şerhi alınarak icraya konulabilir.
UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR
-
Evcil hayvanların hâlâ “mal” olarak görülmesi
-
Hayvanın menfaatinin değil, sahipliğin esas alınması
-
Görüş hakkı, ortak bakım, masraf paylaşımı gibi çözümlerin uygulanamaması
KARŞILAŞTIRMALI HUKUKTA GÜNCEL YAKLAŞIMLAR
-
İspanya, İngiltere, Fransa: Hayvanlar “hissedebilir canlı” olarak tanımlanır; boşanmalarda hayvanın yararı esas alınır.
-
Almanya: Hayvan eşya değildir, ancak eşya hükümleri kıyasen uygulanır.
-
ABD (Kaliforniya, Alaska): Mahkemeler hayvan için custody (velayet) usulü uygular.
-
Avusturya: Tarafların hayvanla olan bağı dikkate alınır.
ÇÖZÜM ÖNERİLERİ
-
Mevzuat Değişikliği: TMK’da hayvanlar için “canlı varlık” tanımı getirilmeli, boşanma hâlinde “hayvanın yüksek yararı” esas alınmalıdır.
-
Anlaşmalı Protokoller: Evcil hayvanın velayeti, görüş günleri, masraf paylaşımı gibi hususlar açık şekilde protokole yazılmalı ve mahkeme onayı ile hükme bağlanmalıdır.
-
Uygulama Rehberi: Hâkimlerin karar verirken aşağıdaki kriterleri dikkate alması gerekmektedir:
-
Hayvanın kimle daha uzun süredir yaşadığı
-
Kim tarafından bakımının yapıldığı
-
Çocuk varsa, hayvan ile çocuk arasındaki bağ
-
Tarafların duygusal ve fiilî ilişkisi
-
SONUÇ
Boşanma davalarında evcil hayvanların paylaşımı, mevcut yasal boşluklar nedeniyle uygulamada belirsizliklere ve çelişkilere neden olmaktadır. Hayvanların yalnızca mülkiyet konusu değil, duygusal bağ ve bakım sorumluluğu olan varlıklar olarak değerlendirilmesi gereklidir. Mevzuat reformu, yargı içtihatlarının güncellenmesi ve hayvan refahı odaklı yargılama pratiği geliştirilmedikçe bu alandaki sorunlar devam edecektir.
ANAHTAR KELİMELER (SEO TAGS):
boşanma davasında evcil hayvan paylaşımı, evcil hayvan velayeti, evcil hayvan nafakası, evcil hayvan hukukta mal mı, hayvan hakları ve boşanma, anlaşmalı boşanma evcil hayvan protokolü, 5199 sayılı kanun boşanma, evcil hayvan aile hukuku, kedinin köpeğin velayeti, evcil hayvan protokol örneği
İlk yorum yapan siz olun