İş kazaları, çalışma hayatının en ağır sonuçlar doğurabilen olaylarından biri olarak hem çalışanlar hem de işverenler açısından ciddi hukuki sorumluluklar doğurmaktadır. Türkiye genelinde her yıl binlerce iş kazası meydana gelmekte, bu kazaların büyük bir kısmında mağdur çalışanlar veya yakınları, süreç hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları için önemli hak kayıplarına uğramaktadır. Son dönemde konuyla ilgili hukuk çevrelerinde yapılan değerlendirmeler, iş kazası sonrasında atılacak ilk adımların, açılacak tazminat davasının seyrini ve sonucunu doğrudan etkilediğini bir kez daha gözler önüne sermiştir. Özellikle delillerin zamanında toplanması, kusur oranlarının doğru tespit edilmesi ve hukuki desteğin geciktirilmeden alınması, mağdur işçilerin haklarını tam olarak elde edebilmesi bakımından kritik önem taşımaktadır.
İş kazasının hukuki tanımı ve kapsamı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi nedeniyle, emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda veya sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilmesi sırasında meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay, iş kazası olarak kabul edilmektedir. Bu tanımın genişliği, birçok farklı senaryonun iş kazası kapsamında değerlendirilebilmesine imkân tanımakta, ancak her somut olayın kendine özgü şartları içinde ayrıca incelenmesini de zorunlu kılmaktadır.
İş kazası meydana geldiğinde işleyen süreç, birbirinden bağımsız fakat birbiriyle bağlantılı iki ayrı hukuki hat üzerinden ilerlemektedir. Bunlardan ilki, Sosyal Güvenlik Kurumu nezdinde yürütülen idari süreçtir. İşveren, kazadan sonra belirli süreler içinde SGK’ya bildirimde bulunmak, kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağına ilişkin idari değerlendirmenin yapılmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu süreç sonunda SGK’nın olayı iş kazası olarak kabul etmesi, mağdurun sürekli iş göremezlik geliri, gündelik ödemeleri gibi sosyal güvenlik haklarından yararlanmasını sağlar. Ancak burada altı çizilmesi gereken önemli bir husus, SGK’nın bir olayı iş kazası olarak kabul etmesinin, tek başına maddi ve manevi tazminat davasının kazanılacağı anlamına gelmediğidir. Zira tazminat davaları, hukuk mahkemeleri önünde ayrı bir yargılama süreci olarak yürütülmekte ve burada işverenin kusur oranı, alınan iş güvenliği tedbirlerinin yeterliliği, olayın oluş şekli gibi unsurlar bağımsız olarak değerlendirilmektedir. Dolayısıyla idari sürecin olumlu sonuçlanması, hukuki sürecin de otomatik olarak mağdur lehine sonuçlanacağı anlamına gelmemektedir; bu iki süreç birbirinden farklı ispat standartlarına ve değerlendirme kriterlerine tabidir.
Tazminat davalarının temelini oluşturan kusur tespiti, iş kazası hukukunun en teknik ve en belirleyici aşamalarından birini oluşturmaktadır. Mahkemeler, iş kazası davalarında işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini, kullanılan makine ve ekipmanların uygunluğunu, çalışana verilen koruyucu donanımları, işçiye verilen eğitimlerin yeterliliğini ve olayın meydana geliş biçimini bir bütün olarak değerlendirmektedir. Bu değerlendirme genellikle bilirkişi incelemesi yoluyla yapılmakta ve düzenlenen kusur raporu, davanın seyrini doğrudan etkileyen en önemli delillerden biri hâline gelmektedir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenlere işyerinde alınması gereken önlemler konusunda kapsamlı yükümlülükler yüklemekte, bu yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda işverenin kusurlu sayılma ihtimalini artırmaktadır. Bununla birlikte, bazı davalarda çalışanın kendi kusurunun da bulunduğu tespit edilebilmekte, bu durumda müterafik kusur ilkesi gereğince tazminat miktarı oransal olarak azaltılabilmektedir. Bu nedenle her dosyanın kendine özgü koşulları içinde, tarafların kusur oranlarının doğru ve adil biçimde belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.
İş kazası sonrasında delillerin zamanında ve eksiksiz şekilde toplanması, davanın başarıya ulaşması bakımından belirleyici bir faktördür. Olay yerinin fotoğraflanması, varsa güvenlik kamerası kayıtlarının temin edilmesi, tanık ifadelerinin alınması ve işyerindeki iş güvenliği belgelerinin incelenmesi, zamanla kaybolabilecek ya da erişilmesi güçleşebilecek unsurlardır. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan sorun, mağdur çalışanların veya yakınlarının kaza sonrasında öncelikle tedavi sürecine odaklanması ve hukuki desteğin geç bir aşamada devreye girmesidir. Oysa delillerin kaybolması, kamera kayıtlarının silinmesi veya tanıkların olay hakkındaki hafızalarının zayıflaması gibi durumlar, ilerleyen aşamalarda ispat yükünün karşılanmasını ciddi biçimde zorlaştırabilmektedir. Bu bakımdan hukuki sürecin en baştan, mümkün olan en kısa sürede başlatılması, hem maddi hem de manevi tazminat taleplerinin sağlıklı bir zeminde ilerlemesini sağlamaktadır.
Türk iş hukukunda özellikle taşeronlaşmanın yaygın olduğu sektörlerde, sorumluluğun kimde olduğu konusu da başlı başına bir hukuki tartışma alanı oluşturmaktadır. Alt işveren-asıl işveren ilişkisinin bulunduğu iş yerlerinde meydana gelen kazalarda, çoğu zaman çalışanlar yalnızca doğrudan bağlı oldukları alt işverene karşı hak arayabileceklerini düşünmektedir. Ancak Yargıtay içtihatları ve ilgili mevzuat hükümleri, belirli şartların varlığı hâlinde asıl işverenin de alt işverenle birlikte müteselsilen sorumlu tutulabileceğini ortaya koymaktadır. Bu durum, özellikle asıl işverenin iş güvenliği tedbirlerinin denetlenmesi ve koordinasyonu konusundaki yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediği ile yakından ilişkilidir. Bu nedenle taşeron ilişkisi bulunan iş kazalarında, sorumluluğun kapsamının doğru tespiti, davanın hangi taraflara yöneltileceği konusunda belirleyici olmaktadır.
Maddi tazminat hesaplamasında işçinin kazanç kaybı, tedavi giderleri, sürekli iş göremezlik oranı ve varsa bakım ihtiyacı gibi unsurlar dikkate alınırken, manevi tazminatta ise olayın ağırlığı, mağdurun yaşadığı acı ve ıstırap ile tarafların ekonomik ve sosyal durumu göz önünde bulundurulmaktadır. Ölümlü iş kazalarında ise hayatını kaybeden çalışanın yakınları, destekten yoksun kalma tazminatı ile birlikte manevi tazminat talebinde de bulunabilmektedir. Bu hesaplamaların doğru yapılabilmesi, güncel içtihatların takip edilmesini ve her somut olayın kendi özgün koşulları çerçevesinde değerlendirilmesini gerektirmektedir. CN Avukatlık Ofisi bu alandaki gelişmeleri yakından takip etmekte ve iş kazası mağduru çalışanlara, sürecin en başından itibaren delillerin toplanması, SGK süreci ile tazminat davası sürecinin koordineli biçimde yürütülmesi ve kusur tespitine yönelik teknik incelemelerin doğru şekilde yönlendirilmesi konularında kapsamlı hukuki destek sunmaktadır.
Önümüzdeki dönemde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatında yapılması beklenen düzenlemelerin, özellikle yüksek riskli sektörlerde denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi yönünde şekillenmesi öngörülmektedir. Dijitalleşmenin iş güvenliği alanına yansımasıyla birlikte, işyerlerinde kamera sistemlerinin ve sensör tabanlı izleme teknolojilerinin yaygınlaşması, ileride iş kazası davalarında delil toplama sürecini kolaylaştırabilecek bir gelişme olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte, mevzuatın ne yönde değişirse değişsin, iş kazası mağdurlarının haklarını eksiksiz şekilde elde edebilmesi için hukuki sürecin zamanında ve doğru şekilde yönetilmesi her zaman belirleyici bir unsur olmaya devam edecektir. İş kazası geçiren çalışanların ve yakınlarının, sürecin en başından itibaren alanında deneyimli bir hukuk bürosuyla çalışması, hem idari süreçte hem de tazminat davasında haklarının tam olarak korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu konuda hukuki destek almak isteyen okuyucular, detaylı bilgi ve danışmanlık için cecenhukuk.com adresi üzerinden CN Avukatlık Ofisi ile iletişime geçebilirler.
İlk yorum yapan siz olun