Adli tatil kurumu, uygulamada sıkça zannedildiğinin aksine, yargı faaliyetinin tamamen durduğu bir dönem değildir; sadece belirli dava ve işlerin görülmesinin ertelendiği, buna karşılık bazı sürelerin işlemeye devam ettiği özel bir düzenlemedir. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi’nin 2013/8984 Esas, 2014/2998 Karar sayılı ilamı, bu konuda uygulamada en çok karıştırılan noktalardan birine açıklık getirmektedir: hak düşürücü süreler ile zamanaşımı sürelerinin sonu adli tatile denk gelse dahi, bu süreler adli tatilin bitiminden sonraya uzamaz. Bu ilke, hem bireysel hak arama süreçlerinde hem de ticari ilişkilerde büyük hak kayıplarına yol açabilecek kadar önemli bir usul hukuku detayıdır ve doğru anlaşılmadığı takdirde davanın veya talebin süre aşımı nedeniyle reddiyle sonuçlanabilir.
Türk hukuk sisteminde adli tatil, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 102 ila 105. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kanun, her yıl 20 Temmuz’da başlayıp 31 Ağustos’ta sona eren bu dönemde mahkemelerin kural olarak faaliyetlerine ara verdiğini, ancak ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz, nafaka davaları, soybağı, velayet, vesayet gibi ivedi nitelikteki bazı işlerin adli tatilde de görülmeye devam edeceğini hükme bağlamıştır. Adli tatilin sürelere etkisi ise HMK’nın 104. maddesinde ayrıca ele alınmıştır. Bu maddeye göre, adli tatile tabi olan dava ve işlerde kanunun belirlediği sürelerin bitim tarihi tatil dönemine denk gelirse, bu süreler ayrıca bir mahkeme kararına gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzamış sayılır. Kanun koyucunun burada amacı, tarafların adli tatil nedeniyle mahkemeye ulaşamaması veya işlem yapamaması sonucunda hak kaybına uğramasını önlemektir.
Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihadında defalarca vurgulandığı üzere, bu bir haftalık uzama imkânı yalnızca Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun kendisinin belirlediği ve adli tatile tabi dava ve işlere ilişkin sürelerle sınırlıdır. Madde gerekçesinde de açıkça belirtildiği gibi, burada kastedilen usul hukukuna ait süreler olup, maddi hukuktan doğan hak düşürücü süreler ile zamanaşımı süreleri bu kapsamın dışında tutulmuştur. Başka bir ifadeyle, örneğin Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Türk Medeni Kanunu veya çeşitli özel kanunlarda öngörülen dava açma süreleri, itiraz süreleri veya zamanaşımı süreleri, HMK’nın belirlediği usuli süreler kategorisine girmediğinden, bu sürelerin son gününün adli tatile rastlaması onları uzatmaz. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi’nin ilgili kararında da bu ayrım net biçimde ortaya konmuş; başka kanunların, özellikle maddi hukuka ilişkin hükümlerinin öngördüğü hak düşürücü sürelerin ve zamanaşımı sürelerinin bitiminin adli tatile denk gelmesi halinde, bu sürelerin adli tatilin bitiminden itibaren bir hafta daha uzatılmış sayılmasının mümkün olmadığı vurgulanmıştır. Aynı yaklaşım, konuya ilişkin akademik kaynaklarda da desteklenmekte ve Yargıtay’ın farklı dairelerince verilen sonraki kararlarda da istikrarlı biçimde tekrarlanmaktadır.
Bu ayrımın pratikteki en somut örneklerinden biri, marka ve patent hukukunda TÜRKPATENT Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu kararlarına karşı açılan iptal davalarındaki iki aylık dava açma süresidir. Bu süre, sınai mülkiyet mevzuatının öngördüğü özel bir hak düşürücü süre olduğundan, HMK’nın 104. maddesindeki uzama imkânından yararlanamaz; sürenin son gününün adli tatile denk gelmesi, davanın adli tatil bitiminden sonra açılmasını mazur göstermez. Benzer şekilde, iş hukukunda işe iade davalarında öngörülen bir aylık dava açma süresi de İş Kanunu’ndan doğan hak düşürücü bir süre olduğu için, HMK’nın adli tatil hükümlerinden bağımsız olarak işlemeye devam eder. Buna karşılık, temyiz, istinaf başvurusu, cevap dilekçesi verme süresi gibi doğrudan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun kendisinin öngördüğü usuli süreler, adli tatile tabi bir dava veya işe ilişkinse, sonu tatile denk geldiğinde bir hafta uzayabilir. Bu ayrımı gözden kaçıran mahkeme kararlarının, üst derece incelemesinde bozulduğu veya düzeltildiği görülmektedir; nitekim uygulamada bazı ilk derece mahkemelerinin bu iki süre türünü karıştırarak hatalı hesaplamalar yaptığı, buna karşın Yargıtay’ın istikrarlı biçimde bu hatayı düzelttiği anlaşılmaktadır.
Somut olayda Yargıtay 23. Hukuk Dairesi önüne gelen uyuşmazlıkta, taraflardan birinin ileri sürdüğü sürenin niteliği tartışılmış ve bu sürenin adli tatile tabi usuli bir süre mi, yoksa maddi hukuktan doğan hak düşürücü bir süre mi olduğu belirlenmiştir. Daire, sürenin maddi hukuk kaynaklı olduğu sonucuna vararak, adli tatilin bu süreyi uzatmayacağına, dolayısıyla ilgili işlemin veya davanın süresinde yapılmadığına hükmetmiştir. Bu karar, benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda emsal alınmakta ve gerek doktrinde gerekse sonraki içtihatlarda referans gösterilmektedir.
Bu ilkenin pratikte doğurduğu sonuçlar oldukça önemlidir. Öncelikle, bir hakkın veya alacağın hak düşürücü süreye ya da zamanaşımına tabi olup olmadığının, bu sürenin kaynağının hangi kanun ve hangi hukuk dalı olduğunun doğru tespit edilmesi gerekmektedir. Sadece “süre adli tatile denk geldi, otomatik olarak uzar” şeklindeki genel bir varsayımla hareket etmek, davanın veya başvurunun reddiyle sonuçlanabilecek ciddi bir risk taşımaktadır. İkinci olarak, özellikle Temmuz ve Ağustos aylarında sona erecek süreleri olan kişilerin ve işletmelerin, bu süreleri adli tatilden bağımsız olarak takip etmesi, gerekli işlemleri adli tatil başlamadan veya süre normal seyrinde dolmadan önce tamamlaması büyük önem taşımaktadır. Üçüncü olarak, avukatlık pratiğinde dava açma, itiraz, ihtar veya def’i sürelerinin hesaplanmasında, ilgili sürenin usul hukuku kaynaklı mı yoksa maddi hukuk kaynaklı mı olduğunun ayrı ayrı değerlendirilmesi, mesleki özenin asli bir gereğidir.
CN Avukatlık Ofisi olarak, bu tür süre hesaplamalarının hatalı yapılması nedeniyle vatandaşların ve işletmelerin haklarını kaybetmelerine sıklıkla tanık olmaktayız. Özellikle ticari uyuşmazlıklarda zamanaşımı def’inin doğru zamanda ve doğru şekilde ileri sürülmesi, aile hukukunda nafaka veya boşanma davalarına ilişkin sürelerin takibi, iş hukukunda işe iade davalarının süresinde açılması gibi konularda, adli tatilin hangi sürelere etki edip etmeyeceğinin doğru tespiti davanın kaderini belirleyebilmektedir. Bu nedenle, sürelerle ilgili herhangi bir belirsizlik yaşandığında, işlemin son güne bırakılmadan ve profesyonel destek alınarak gerçekleştirilmesi tavsiye edilmektedir.
Sonuç olarak, Yargıtay 23. Hukuk Dairesi’nin bu kararı, adli tatilin sürelere etkisi konusunda net bir çerçeve çizmekte ve usul hukuku ile maddi hukuk arasındaki temel ayrımın süre hesaplamalarında da gözetilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri, adli tatilden bağımsız olarak işlemeye devam eder; bu sürelerin sonu tatile denk gelse dahi herhangi bir uzama söz konusu olmaz. Bu farkın bilinmemesi, telafisi güç hak kayıplarına yol açabilmektedir. Süreleriyle ilgili tereddüt yaşayan, dava açma veya itiraz süreçlerinde adli tatilin etkisini merak eden herkesin, hak kaybına uğramamak adına vakit kaybetmeden CN Avukatlık Ofisi (cecenhukuk.com) ile iletişime geçerek profesyonel hukuki destek alması önerilir.
İlk yorum yapan siz olun