Normlar hiyerarşisi, bir hukuk sisteminde geçerli olan tüm kuralların (yani “normların”), birbirine göre üstlük–astlık ilişkisi içinde sıralanmasıdır. Bu kavram, özellikle birden fazla hukuki düzenlemenin aynı konuda farklı hükümler içerdiği durumlarda hangi kuralın geçerli olacağına karar vermek için temel belirleyicidir.
NORM HİYERARŞİSİ NEDEN ÖNEMLİDİR?
Hukukun temel ilkelerinden biri, hukuki güvenlik ve öngörülebilirliktir. Vatandaşlar, devletle olan ilişkilerinde hangi kurallara göre hareket edeceklerini önceden bilmelidir. Bu nedenle, hukuk kurallarının sıralanması ve hangi kuralın hangi koşullarda geçerli olduğu çok önemlidir.
Eğer normlar arasında bu hiyerarşi olmasaydı, altta yer alan bir düzenleme, üstteki bir anayasal hükme aykırı bir sonuç doğurabilir ve bu da ciddi bir hukuk karmaşasına yol açardı.
TÜRK HUKUK SİSTEMİNDE NORM HİYERARŞİSİ NASILDIR?
Türk hukuk sisteminde normlar hiyerarşisi, aşağıdaki gibi bir sıralamaya tabidir:
1. Anayasa
Devletin temel yapısını, temel hak ve özgürlükleri, yasama, yürütme ve yargının görev ve yetkilerini düzenler. Tüm hukuk kuralları Anayasaya uygun olmak zorundadır.
2. Uluslararası Sözleşmeler (İnsan haklarına ilişkin olanlar bakımından)
Anayasa’nın 90. maddesi gereği, usulüne uygun yürürlüğe girmiş temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası sözleşmeler, kanunlarla çatıştığında öncelikle uygulanır.
3. Kanunlar
Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan kanunlar, tüm yönetmelik, tüzük ve genelgelerin üstündedir. Kanunlar ancak Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilebilir.
4. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
Yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabilir. Ancak kanunla düzenlenmiş konularda kararname uygulanamaz, bu tür durumlarda kanun önceliklidir.
5. Tüzükler (Uygulamada artık fiilen sona ermiştir)
6. Yönetmelikler
Bakanlıklar, kamu kurumları veya diğer idari organlar tarafından çıkarılır. Kanunlara ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine aykırı olamaz.
7. Genelgeler ve Talimatlar
Kurum içi işleyişe yön verir. Yönetmeliklere ve daha üst düzenlemelere aykırılık taşıyamaz.
ALT NORM ÜST NORMU DEĞİŞTİREBİLİR Mİ?
Hayır. Alt norm, üst normda belirtilmeyen şekilde yeni kural koyamaz, sınır getiremez veya hak daraltamaz. Örneğin; bir yönetmelik, bir kanunla tanınan hakkı ortadan kaldıramaz ya da sınırlandıramaz.
Eğer böyle bir durum varsa, alt normun ilgili hükmü iptal edilebilir veya mahkemeler tarafından uygulanmayabilir.
BİR NORM GEÇERLİLİĞİNİ NEREDEN ALIR?
Her norm, geçerliliğini kendisinden daha üstte olan bir normdan alır. Bu zincirleme geçerlilik sistemi, sonunda Anayasa’ya kadar gider. Bu nedenle bir düzenlemenin hukuka uygun olup olmadığına bakarken sadece kendi içeriği değil, hangi normdan doğduğu ve bu norma uygun olup olmadığı da değerlendirilmelidir.
VATANDAŞ OLARAK NEDEN BİLİNMELİ?
Bir vatandaş olarak, size uygulanan bir idari işlem veya düzenleyici kuralın, kanuna ya da Anayasaya aykırı olup olmadığını bilmeniz, haklarınızı koruma adına çok önemlidir. Örneğin;
-
Bir yönetmelik, size kanunda tanınan bir hakkı sınırlandırıyorsa,
-
Bir idari karar, anayasal hakkınızı kısıtlıyorsa,
Bunlara karşı idari yargıya başvurabilir, iptalini talep edebilirsiniz.
ÖRNEK: YÖNETMELİK Mİ, KANUN MU?
Diyelim ki bir yönetmelikte, bir kamu hizmetinden faydalanmak için yaş sınırı getirildi. Ancak bu konuda herhangi bir kanun maddesi bulunmuyor.
➡️ Bu durumda, yönetmelik kanunda olmayan yeni bir kısıtlama getirdiği için normlar hiyerarşisine aykırıdır. Bu işlem iptal edilebilir.
SONUÇ
Normlar hiyerarşisi, Türk hukuk sisteminde hukuki düzenin temelidir. Bir kuralın geçerliliğini ve uygulanabilirliğini belirleyen en önemli ilkedir. Alt normların üst normlara uygun olmak zorunda olduğu, vatandaşların haklarını koruma konusunda büyük bir güvencedir.
İlk yorum yapan siz olun