İş hukukunda son yıllarda sıkça başvurulan yöntemlerden biri “İhtiyari Arabuluculuk”tur. İşverenler ve çalışanlar, mahkeme süreçleriyle uğraşmamak adına anlaşma yolunu seçebilirler. Ancak uygulamada, bu yöntemin bazen işçinin dava açma hakkını elinden almak (işe iade davasını engellemek) amacıyla kötüye kullanıldığı görülmektedir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 2025 yılında verdiği çok önemli bir kararla (2025/2403 E., 2025/3786 K.), henüz işten çıkış bildirgesi SGK’ya verilmeden ve ortada bir uyuşmazlık yokken yapılan arabuluculuk anlaşmalarının geçersiz olduğuna hükmetti.
Bu yazımızda, işten çıkarma sürecinde imzalatılan arabuluculuk tutanaklarının hangi durumlarda iptal edilebileceğini ve işçilerin haklarını inceledik.
Arabuluculuk İçin “Önce Uyuşmazlık” Şartı
Hukuken bir arabuluculuk sürecinin başlayabilmesi için, taraflar arasında çözülmesi gereken bir “uyuşmazlığın” doğmuş olması gerekir. İş hukuku özelinde bu durum genellikle iş akdinin feshedilmesiyle başlar.
Ancak bazı işverenler, işçi henüz çalışıyorken veya işten çıkarılacağını dahi bilmezken; “Gel seninle anlaşalım, şu kağıtları imzala” diyerek ihtiyari arabuluculuk tutanağı düzenletmektedir.
Yargıtay’ın son kararına göre; işçinin işten ayrılış bildirgesi Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirilmeden önce yapılan arabuluculuk görüşmeleri, “gerçek bir uyuşmazlık olmadığı” gerekçesiyle geçersiz sayılmaktadır.
Yargıtay Ne Karar Verdi?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin incelediği somut olayda süreç şu şekilde işlemiştir:
-
İşveren, çalışanı işten çıkarır ancak resmi SGK bildirimini henüz yapmamıştır.
-
Aynı gün veya bildirimden önce, taraflar bir arabulucu huzurunda (veya telekonferansla) görüştürülür.
-
İşçiye “kıdem ve ihbar tazminatını aldım, işe iade davası açmayacağım” şeklinde bir anlaşma tutanağı imzalatılır.
-
İşten ayrılış bildirgesi ise bu görüşmeden sonra veya aynı günün ilerleyen saatlerinde SGK’ya düşer.
Yüksek Mahkeme bu durumu değerlendirirken şu tespiti yapmıştır:
“Bir anlaşmanın varlığından söz edebilmek için öncelikle bir uyuşmazlığın ortaya çıkmış olması gerekir. İşten ayrılış bildirgesi SGK’ya verilmeden, işçi fesih iradesini tam olarak öğrenmeden yapılan görüşme, usulüne uygun bir arabuluculuk değildir. Bu durumda işçinin iradesinin fesada uğratıldığı (baskı altında olduğu veya yanıldığı) kabul edilir.”
Sonuç olarak mahkeme, imzalanan arabuluculuk tutanağını iptal etmiş ve işçinin işe iade davası açabilmesinin önünü açmıştır.
Benim Başıma Gelirse Ne Yapmalıyım?
Eğer işvereniniz sizi bir arabulucu ile görüştürmek istiyor ve önünüze imzalamanız için belgeler koyuyorsa şu hususlara dikkat etmelisiniz:
-
Tarihlere Dikkat Edin: Arabuluculuk tutanağının imzalandığı tarih ile SGK işten çıkış tarihiniz arasındaki ilişki çok önemlidir. Eğer resmi çıkışınız yapılmadan önce size “anlaşma” tutanağı imzalatıldıysa, bu belge geçersiz olabilir.
-
Gerçek Bir Müzakere Var mı?: Arabuluculuk, “al bunu imzala” süreci değildir. Haklarınızı tartışabildiğiniz, özgür iradenizle karar verdiğiniz bir süreç olmalıdır.
-
İptal Davası Açma Hakkı: Eğer baskı altında, ne olduğunu anlamadan veya henüz işten çıkarıldığınız resmileşmeden bir belge imzaladıysanız; bu tutanağın iptali ve işe iade talebiyle dava açma hakkınız saklı olabilir.
Sonuç ve Değerlendirme
İhtiyari arabuluculuk, işçi haklarını gasp etmek için kullanılan bir “hülle” yöntemi değildir. Yargıtay, işçinin henüz işten çıkarıldığını resmen bilmediği, uyuşmazlığın doğmadığı bir aşamada yapılan “matbu” anlaşmaları geçersiz sayarak, iş güvencesini korumayı hedeflemiştir. İşverenlerin, usulüne uygun olmayan bu tip “önleyici” arabuluculuk uygulamalarından kaçınması gerekmektedir.
Bu tür uyuşmazlıklar her somut olayda farklı değerlendirilir; hak kaybı yaşanmaması adına miras, tapu, aile veya ilgili alanda uzman bir avukattan hukuki destek alınması önemlidir.
İlk yorum yapan siz olun