Kişisel verilerin korunması, günümüzde yalnızca büyük şirketlerin değil; esnafın, sitelerin, apartman yönetimlerinin, kliniklerin, avukatlık ofislerinin ve internet sitesi sahiplerinin dahi doğrudan sorumluluğu altındadır. Bu sorumluluğun merkezinde ise KVKK aydınlatma metni yer alır.
Bu yazıda, KVKK aydınlatma metni nedir, hangi durumlarda zorunludur, nasıl hazırlanmalıdır ve eksik hazırlanırsa ne olur? sorularını, vatandaşın anlayabileceği açık bir dille ele alıyoruz.
KVKK Aydınlatma Metni Nedir?
Aydınlatma metni, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca, veri sorumlusunun, kişisel verileri işlenen kişilere (ilgili kişiye) önceden ve açık şekilde bilgi verme yükümlülüğünü yerine getirdiği metindir.
Basit ifadeyle:
“Senin hangi verini, neden, nasıl, kime aktararak ve hangi hukuki gerekçeyle işliyorum?” sorularının cevabını içeren metindir.
Aydınlatma, veri sorumlusu için bir yükümlülük, veri sahibi için ise bir haktır.
Aydınlatma Metni ile Açık Rıza Aynı Şey mi?
Hayır. Uygulamada en sık yapılan hatalardan biri budur.
- Aydınlatma metni: Bilgilendirme yükümlülüğüdür, her durumda yapılmalıdır.
- Açık rıza: Bazı veri işleme hallerinde aranır, her zaman zorunlu değildir.
Aydınlatma metni, açık rızadan bağımsız olarak hazırlanmalı ve sunulmalıdır. “Rıza aldım, aydınlatmaya gerek yok” yaklaşımı yanlıştır.
Aydınlatma Yükümlülüğünün Kapsamı
Aydınlatma yükümlülüğü;
- Kişisel veri işleyen gerçek veya tüzel kişileri kapsar,
- İlgili kişinin talebine bağlı değildir,
- Veri işleme faaliyetinin başında yerine getirilmelidir.
Aydınlatma yapılırken ayrıca KVKK m.4’te yer alan genel ilkelere uygunluk şarttır. Buna göre kişisel veriler;
- Hukuka ve dürüstlük kuralına uygun,
- Doğru ve güncel,
- Belirli, açık ve meşru amaçlarla,
- Amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü şekilde,
- Gerekli süre kadar
işlenmelidir.
Aydınlatma Metninde Mutlaka Yer Alması Gereken Bilgiler
KVKK m.10, aydınlatma metninin asgari içeriğini açıkça belirlemiştir.
1. Veri Sorumlusunun Kimliği
Aydınlatma metninde;
- Veri sorumlusunun adı/unvanı,
- Varsa temsilcisi,
- İletişim bilgileri
açıkça yer almalıdır.
2. Kişisel Verilerin İşlenme Amacı
Verilerin neden işlendiği net olmalıdır.
❌ “Gerekli görüldüğünde”, “ileride kullanılmak üzere”, “her türlü ticari amaçla”
✅ “Sözleşmenin kurulması ve ifası”, “hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi” gibi somut ve meşru ifadeler
kullanılmalıdır.
3. Kişisel Verilerin Kimlere ve Hangi Amaçla Aktarılacağı
Verilerin;
- İş ortaklarına,
- Tedarikçilere,
- Yetkili kamu kurumlarına
aktarılıp aktarılmadığı ve hangi amaçla aktarıldığı açıkça belirtilmelidir.
Yurt dışına aktarım söz konusuysa, ayrı hukuki şartlar bulunduğu unutulmamalıdır.
4. Kişisel Veri Toplama Yöntemi ve Hukuki Sebebi
Verilerin;
- Hangi yollarla (form, kamera, internet sitesi, çağrı merkezi vb.),
- KVKK m.5 ve m.6’daki hangi hukuki sebebe dayanarak
toplandığı açıklanmalıdır.
5. İlgili Kişinin Hakları (KVKK m.11)
Aydınlatma metninde ilgili kişiye;
- Verilerine erişme,
- Düzeltme,
- Silme/yok etme,
- İşlemeye itiraz etme
haklarının bulunduğu açıkça bildirilmeli; isterse doğrudan Kanun’a atıf yapılmalıdır.
MOBESE, Kamera Kayıtları ve Aydınlatma Yükümlülüğü
KVKK m.28, bazı faaliyetleri istisna kapsamına almıştır.
Örneğin;
- Kamu güvenliği,
- Suçun önlenmesi,
- Suç soruşturması
amacıyla tutulan MOBESE kayıtlarında, aydınlatma yükümlülüğü uygulanmaz.
Ancak özel siteler, işyerleri, apartmanlar tarafından kullanılan kamera sistemlerinde bu istisna otomatik olarak geçerli değildir. Çoğu durumda aydınlatma yapılması gerekir.
Aydınlatma Yükümlülüğü Nasıl Yerine Getirilir?
Kanun, tek bir yöntem zorunlu kılmaz. Aydınlatma;
- Yazılı metinle,
- İnternet sitesinde yayınlayarak,
- Bina girişine asılan metinle,
- Sesli kayıtla,
- Elektronik formla
yerine getirilebilir.
Önemli olan, ilgili kişinin kolayca ulaşabilmesi ve anlayabilmesidir.
Aydınlatma Metni Nasıl Hazırlanmalıdır?
Uygulamada sağlıklı bir aydınlatma metni için şu adımlar izlenmelidir:
- İşlenen tüm kişisel veriler tek tek tespit edilmelidir.
- Her veri için işleme amacı netleştirilmelidir.
- Aktarım var mı, varsa kime ve neden olduğu yazılmalıdır.
- Hukuki sebepler (KVKK m.5–6) doğru belirlenmelidir.
- Dil, herkesin anlayabileceği açık ve sade olmalıdır.
“Kopyala–yapıştır” metinler, özellikle denetim ve idari para cezası riskini artırmaktadır.
Benim Başıma Gelirse Ne Olur?
Veri Sahibi Açısından
Aydınlatma yapılmadıysa;
- Kişisel verinizin hukuka aykırı işlendiğini öğrenebilir,
- KVKK’ya şikâyet edebilir,
- Maddi veya manevi zarar varsa tazminat talep edebilirsiniz.
Veri Sorumlusu Açısından
Eksik veya hatalı aydınlatma;
- İdari para cezası,
- Veri işleme faaliyetinin durdurulması,
- İtibar kaybı
sonuçlarını doğurabilir.
Sonuç
KVKK aydınlatma metni, “şeklen hazırlanan bir metin” değil; veri sorumluluğunun temel taşıdır. Doğru hazırlanmadığında, en baştan hukuka aykırılık doğar ve sonradan telafisi zor sonuçlar ortaya çıkabilir.
Bu tür uyuşmazlıklar her somut olayda farklı değerlendirilir; hak kaybı yaşanmaması adına miras, tapu, aile veya ilgili alanda uzman bir avukattan hukuki destek alınması önemlidir.
İlk yorum yapan siz olun