YARGITAY HUKUK GENEL KURULU’NDAN EMSAL KARAR: ISLAH YOLUYLA ÇELİŞKİLİ SAVUNMA YAPILAMAZ

Kambiyo senetlerine dayalı menfi tespit davalarında, davalının cevap dilekçesinde ileri sürdüğü vakıayla ispat yükünü üzerine almasından sonra, ıslah yoluyla bu savunmayı değiştirmesi dürüstlük kuralına aykırıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ıslah kurumunun usul hatalarını düzeltme amacı taşıdığını, açıkça usul hilesi yapılmasının aracı olamayacağını vurgulayarak, çelişkili davranış yasağını ihlal eden ıslaha itibar edilemeyeceğine hükmetti.

Kararın Künyesi

Karar Veren Merci: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu
Esas No: 2024/121
Karar No: 2025/390
Karar Tarihi: 25 Haziran 2025
Konu: Kambiyo senetlerinde bedelsizlik iddiası, ispat yükü, ıslahla savunmanın değiştirilmesi, çelişkili davranma yasağı

Olayın Özeti

Davacı, davalı şirket lehine keşide ettiği altı adet bononun, taraflar arasında kurulması planlanan ticari ilişki nedeniyle avans olarak verildiğini, ancak ilişkinin gerçekleşmemesi sebebiyle senetlerin bedelsiz kaldığını ileri sürerek menfi tespit ve ödenen bir senedin istirdadını talep etmiştir.

Davalı ise cevap dilekçesinde; davacının ortağı olduğu dava dışı bir şirketin kendilerine olan cari hesap borcuna karşılık, davacı şirketin bir hastanedeki alacağını temlik ettiğini ve bu kapsamda dava konusu senetlerin verildiğini savunmuş, bu savunmasına dayanak protokol ve ticari kayıtları dosyaya sunmuştur. Yargılama sırasında davalı vekili ıslah dilekçesi vererek, bu kez senetlerin doğrudan davacının kendi borcuna karşılık verildiğini ileri sürmüştür.

İlk Derece Mahkemesi, davacının bedelsizlik iddiasını ispatlayamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiş, Bölge Adliye Mahkemesi de bu kararı onamıştır. Davacının temyizi üzerine Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, davalının cevap dilekçesiyle ispat yükünü üzerine aldığını, ıslahın ise dürüstlük kuralına aykırı olduğunu belirterek kararı bozmuştur. İlk Derece Mahkemesinin direnmesi üzerine dosya Hukuk Genel Kurulu’na gelmiştir.

Uyuşmazlık

Kambiyo senetlerinden kaynaklanan menfi tespit davasında, davalının cevap dilekçesinde ileri sürdüğü vakıa ile ispat yükünü üzerine almasından sonra, ıslah yoluyla savunmasını değiştirmesinin mümkün olup olmadığı ve bu durumun ispat yüküne etkisi.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun Değerlendirmesi

Kambiyo Senetlerinde İspat Yükü

Menfi tespit davalarında ispat yükü kural olarak alacaklı konumundaki davalıya aittir. Ancak kambiyo senetleri, illetten mücerret (soyut) borç ikrarı niteliği taşıdığından, keşidecinin lehtara karşı bedelsizlik iddiasında bulunması halinde ispat yükü, bu iddiayı ileri süren davacıya geçer. Somut olayda senetlerde düzenleme nedeni gösterilmediğinden, başlangıçta ispat yükü davacıdadır.

Davalının Cevap Dilekçesiyle İspat Yükünü Üstlenmesi

Davalı, cevap dilekçesinde senetlerin, davacıyla organik bağı bulunan dava dışı şirketin borcuna karşılık verildiğini savunarak, senet metninden anlaşılanın aksine yeni bir vakıa ileri sürmüş ve bu vakıaya ilişkin delillerini sunmuştur. Bu durumda ispat yükü, artık bu yeni vakıayı ispatlaması gereken davalıya geçmiştir. Zira davalı, senedin kendisi lehine yarattığı karineyi kullanmayıp, farklı bir hukuki ilişki iddia ederek ispat yükünü üzerine almıştır.

Islah Kurumunun Amacı ve Sınırları

6100 sayılı HMK’nın 176. maddesine göre ıslah, tarafların yaptıkları usul işlemlerini tamamen veya kısmen düzeltmesine imkân tanır. Islahın amacı, şekil ve süreye aykırılık sebebiyle ortaya çıkabilecek maddi hak kayıplarını önlemektir. Ancak ıslah, tarafların usul hatalarını gidermesi için tanınmış bir hak olup, açıkça usul hilesi yapılmasının aracı haline getirilemez.

Dürüstlük Kuralı ve Çelişkili Davranma Yasağı

HMK’nın 29. maddesi, taraflara dürüstlük kuralına uygun davranma ve gerçeğe uygun beyanda bulunma yükümlülüğü getirmiştir. TMK’nın 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kuralı, bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını korumaz. Tarafların yargılama sırasında birbiriyle çelişen beyanlarda bulunması, çelişkili davranma yasağını ihlal eder ve bu tür davranışlar hukuken himaye görmez.

Somut Olaya Uygulama

Davalı, cevap dilekçesinde senetlerin dava dışı şirketin borcuna karşılık verildiğini savunarak ispat yükünü üzerine almış ve bu yönde delil sunmuştur. Daha sonra verdiği ıslah dilekçesiyle, ilk savunmasıyla tamamen çelişir şekilde borçlunun bizzat davacı olduğunu ileri sürerek senedin kendisi lehine yarattığı karineyi yeniden canlandırmak istemiştir. Bu davranış, dürüstlük kuralına ve gerçeğe uygun beyanda bulunma yükümlülüğüne açıkça aykırıdır. Islahın, usul hatalarını düzeltme amacıyla sınırlı olduğu gözetildiğinde, bu şekilde bir ıslaha değer verilmesi mümkün değildir. Bu nedenle uyuşmazlık, davalının ilk savunması esas alınarak çözümlenmeli ve ispat yükünün davalıda olduğu kabul edilmelidir.

Kararın Sonucu

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, Özel Dairenin bozma kararını benimseyerek, İlk Derece Mahkemesinin direnme kararını oy birliğiyle bozmuştur. Kararda şu temel ilke vurgulanmıştır:

“Dilekçeler aşamasında ileri sürülen vakıanın ıslahla değiştirilmesi kural olarak mümkün ise de, ıslah kurumu açıkça usul hilesi yapılmasının aracı haline getirilemez. Dürüstlük kuralı ve gerçeğe uygun beyanda bulunma yükümlülüğüne aykırı davranış, çelişkili davranma yasağını ihlal eder. Bu nedenle, davalının cevap dilekçesiyle ispat yükünü üzerine almasından sonra ıslah yoluyla savunmasını değiştirmesine itibar edilemez.”

Kararın Pratik Sonuçları

Bu karar, kambiyo senetlerine dayalı menfi tespit davalarında ispat yükü ve ıslah kurumunun sınırları açısından önemli bir emsal oluşturmaktadır:

Bu makale, bilgilendirme amaçlı olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut uyuşmazlıklarınız için mutlaka bir avukata danışınız.

cecenhukuk.com için hazırlanmıştır. Kaynak gösterilerek alıntı yapılabilir.